اگر در حال تولید محتوا برای وب، شبکه‌های اجتماعی یا حتی یک پروژه دانشگاهی هستید، احتمال زیاد با نام «مجوزهای Creative Commons» برخورد کرده‌اید. اما این که دقیقا این مجوزها چه هستند، چه حقوقی به شما می‌دهند و در مقابل چه تعهداتی ایجاد می‌کنند، چیزی است که خیلی‌ها تا زمانی که با یک مشکل کپی‌رایت روبه‌رو نشوند به آن فکر نمی‌کنند.

سازمان «کریتیو کامنز» (Creative Commons) راهی قانونی و استاندارد برای اشتراک‌گذاری آثار خلاقانه فراهم کرده که بین سخت‌گیری شدید کپی‌رایت سنتی و رها کردن کامل اثر در حوزه عمومی تعادل ایجاد می‌کند.

در این مقاله به زبان ساده با مجوزهای Creative Commons، انواع آنها، نحوه استفاده در پروژه‌هایی مثل «ویکی پدیا» (Wikipedia) و نکات مهم انتخاب بهترین مجوز برای آثار خودتان آشنا می‌شوید. در طول متن چند بار هم به ((مقاله جامع ویکی پدیا)) ارجاع می‌دهیم تا بتوانید ارتباط این مجوزها با یک دانش‌نامه باز را بهتر درک کنید.

نقش مجوزهای Creative Commons در مدیریت حق نشر

مجوزهای Creative Commons در واقع قالب‌های آماده حقوقی هستند که روی حق نشر معمولی (Copyright) سوار می‌شوند، نه این که آن را حذف کنند. به زبان ساده، شما همچنان صاحب اثر خود هستید، اما از قبل مشخص می‌کنید دیگران تحت چه شرایطی می‌توانند از اثرتان استفاده کنند.

این مجوزها به خالق اثر اجازه می‌دهند بدون نوشتن قراردادهای طولانی حقوقی، تعیین کند آیا استفاده تجاری مجاز است یا نه، آیا ویرایش و بازآفرینی اثر آزاد است یا باید بدون تغییر منتشر شود، و این که آیا آثار مشتق باید با همان مجوز اولیه منتشر شوند یا خیر. نتیجه این است که هم سازنده اثر خیال راحت‌تری دارد و هم استفاده‌کننده می‌داند در چه چارچوبی می‌تواند از محتوا استفاده کند.

نکته مهم دیگر در مجوزهای Creative Commons تاکید روی «ارجاع» یا Attribution است. در اغلب نسخه‌های جدید، شرط اصلی استفاده این است که نام پدیدآور، منبع و نوع مجوز به شکل مناسب ذکر شود. این یعنی شما می‌توانید کار خود را به شکل باز منتشر کنید و در عین حال اعتبار آن همچنان به نام شما ثبت شود.

در نهایت، مجوزهای Creative Commons به گسترش فرهنگ «دانش باز» کمک می‌کنند. پروژه‌هایی مانند ((ویکی پدیا))، وبلاگ‌های آموزشی، کتاب‌های درسی باز و بسیاری از پلتفرم‌های اشتراک عکس و ویدئو از این مجوزها برای ایجاد یک شبکه عظیم از دانش و محتوای باز استفاده می‌کنند.

انواع اصلی مجوزهای Creative Commons

مجوزهای Creative Commons بر پایه چهار شرط اصلی ساخته شده‌اند: انتساب (BY)، اشتراک‌گذاری مشابه (SA)، غیرتجاری (NC) و بدون اثر اشتقاقی (ND). ترکیب این چهار شرط، شش مجوز پرکاربرد ایجاد می‌کند که در سایت رسمی کریتیو کامنز نیز معرفی شده‌اند.

به طور خلاصه، این شش مجوز اصلی مجوزهای Creative Commons عبارت‌اند از:

  • CC BY (Attribution)
    بازترین نوع مجوز؛ تنها شرط استفاده، ذکر نام پدیدآور و منبع است. استفاده تجاری و ویرایش اثر آزاد است.
  • CC BY-SA (Attribution-ShareAlike)
    مشابه CC BY است، با این تفاوت که اگر اثری جدید بر اساس اثر اصلی بسازید، باید آن را با همین مجوز منتشر کنید. این مجوز دقیقا همان چیزی است که ((مقاله جامع ویکی پدیا)) برای متن‌های خود استفاده می‌کند.ویکی‌پدیا+1
  • CC BY-ND (Attribution-NoDerivatives)
    استفاده تجاری و غیرتجاری مجاز است، اما اجازه ویرایش و ایجاد اثر مشتق داده نمی‌شود؛ اثر باید بدون تغییر بازنشر شود.
  • CC BY-NC (Attribution-NonCommercial)
    ویرایش و بازآفرینی اثر آزاد است، اما تنها برای استفاده غیرتجاری. استفاده تجاری نیاز به اجازه جداگانه دارد.
  • CC BY-NC-SA (Attribution-NonCommercial-ShareAlike)
    استفاده غیرتجاری، همراه با امکان ویرایش و الزام به انتشار آثار مشتق با همان مجوز.
  • CC BY-NC-ND (Attribution-NonCommercial-NoDerivatives)
    محدودترین مجوز؛ فقط بازنشر بدون تغییر و آن هم فقط برای مصارف غیرتجاری مجاز است.

در کنار این مجوزها، ابزار CC0 نیز وجود دارد که به خالق اثر اجازه می‌دهد تا حد امکان حقوق خود را واگذار کند و اثر را تا حد زیادی مشابه «حوزه عمومی» منتشر کند.ویکی‌پدیا

تفاوت مجوزهای Creative Commons با کپی رایت سنتی

در مدل سنتی کپی رایت، اصل بر «همه حقوق محفوظ است» است؛ یعنی اگر خلافش ذکر نشود، شما اجازه استفاده، کپی یا انتشار مجدد اثر را ندارید مگر این که به طور مشخص اجازه گرفته باشید. در مقابل، فلسفه مجوزهای Creative Commons بر پایه «برخی حقوق محفوظ است» بنا شده است.

در عمل تفاوت‌های مهمی به وجود می‌آید:

  • در کپی رایت سنتی، باید برای هر نوع استفاده از صاحب اثر اجازه بگیرید، مگر موارد استثنای قانونی.
  • در مجوزهای Creative Commons، صاحب اثر از قبل مجموعة مشخصی از مجوزها را برای انواع استفاده تعریف کرده و شما با رعایت شرایط می‌توانید از اثر استفاده کنید.
  • در CC تاکید زیادی روی شفافیت حقوق و تعهدات دو طرف وجود دارد؛ نمادهای ساده BY، SA، NC و ND باعث می‌شود حتی کاربران غیرمتخصص هم مفهوم مجوز را بفهمند.

از طرف دیگر، مجوزهای Creative Commons غیرانحصاری و غیرقابل فسخ هستند؛ یعنی اگر شما اثری را تحت یک مجوز CC منتشر کنید، نسخه‌هایی که با آن مجوز منتشر شده‌اند حتی اگر بعدا نظر خود را عوض کنید، همچنان طبق همان مجوز قابل استفاده خواهند بود.

مجوزهای Creative Commons در ویکی پدیا

«ویکی پدیا» (Wikipedia) یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های استفاده از مجوزهای Creative Commons در مقیاس جهانی است. متن مقالات ویکی پدیا تحت مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر می‌شود؛ یعنی هر کسی می‌تواند محتوای آن را کپی، ویرایش، ترجمه و حتی در پروژه‌های دیگر استفاده کند، به شرط این که نام منبع و نوع مجوز را ذکر کند و اثر مشتق را هم با همان مجوز منتشر کند.

این رویکرد باعث شده ویکی پدیا به یک منبع عظیم دانش باز تبدیل شود. بسیاری از وب‌سایت‌های آموزشی، کتاب‌های درسی آزاد و حتی پروژه‌های نرم‌افزاری مستندات خود را با تکیه بر محتوای ویکی پدیا آماده می‌کنند و در عین حال با رعایت مجوز CC BY-SA، هم به حقوق نویسندگان احترام می‌گذارند و هم به گسترش این چرخه دانش کمک می‌کنند. برای درک بهتر این ساختار، مطالعه ((مقاله جامع ویکی پدیا)) می‌تواند دید جامع‌تری درباره فلسفه و مدل انتشار این دانش‌نامه به شما بدهد.

نکته مهم این است که همه بخش‌های ویکی پدیا لزوما تحت یک مجوز نیستند؛ مثلا برخی تصاویر ممکن است مجوزهای دیگری مانند CC BY، CC BY-NC یا حتی حق نشر عادی داشته باشند. بنابراین هنگام استفاده از محتوای ویکی پدیا، همیشه باید بخش اطلاعات مجوز هر صفحه یا فایل را به دقت بررسی کنید.

نکات مهم برای انتخاب و استفاده از مجوزهای Creative Commons

اگر خودتان یک تولیدکننده محتوا هستید، انتخاب درست بین مجوزهای Creative Commons به این بستگی دارد که دوست دارید اثرتان چگونه استفاده شود. قبل از هر چیز باید تصمیم بگیرید آیا با استفاده تجاری دیگران مشکلی دارید یا نه، و این که آیا می‌خواهید به دیگران اجازه ویرایش و بازآفرینی بدهید یا ترجیح می‌دهید اثرتان بدون تغییر منتشر شود.

یک راه ساده این است که از خودتان چند سوال کلیدی بپرسید و سپس بر اساس پاسخ‌ها مجوز مناسب را انتخاب کنید. این همان چیزی است که خود وب‌سایت Creative Commons در ابزار انتخاب مجوز به شما پیشنهاد می‌کند.

برخی نکات کاربردی هنگام کار با مجوزهای Creative Commons:

  • اگر هدف شما حداکثر انتشار و دیده شدن است، معمولا CC BY یا CC BY-SA بهترین انتخاب هستند.
  • اگر با استفاده تجاری راحت نیستید، می‌توانید از ترکیب NC در کنار BY یا SA استفاده کنید.
  • اگر نمی‌خواهید هیچ تغییری روی اثرتان انجام شود، مجوزهایی که شامل ND هستند را در نظر بگیرید، اما توجه کنید که این مجوزها محتوای شما را کمتر قابل استفاده در پروژه‌های مشارکتی می‌کنند.
  • همیشه یک الگوی استاندارد برای ارجاع به اثر خود ارائه دهید؛ مثلا در انتهای مقاله بنویسید: «این اثر تحت مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر شده است» و لینک مجوز را نیز اضافه کنید.

اگر از محتوای دیگران (مثلا متن‌ها یا تصاویر ویکی پدیا) استفاده می‌کنید، حتما باید نوع مجوز را به دقت بخوانید، متن مناسب برای انتساب بنویسید و در صورت وجود شرط اشتراک‌گذاری مشابه، پروژه خود را با همان مجوز منتشر کنید. آشنایی با راهنمای کامل ویکی پدیا در ((راهنمای کامل ویکی پدیا)) می‌تواند الگوی خوبی برای نوشتن انتساب‌های درست در پروژه‌های فارسی باشد.

در آینده، می‌توان برای توضیح جزئیات بیشتر از جمله نحوه نوشتن انتساب استاندارد، یک مقاله جدا با عنوان راهنمای استفاده عملی از مجوزهای Creative Commons تهیه کرد تا نمونه‌های دقیق متن انتساب و سناریوهای مختلف را پوشش دهد.

سخن آخر

مجوزهای Creative Commons ابزاری هستند که بین محافظت از اثر و امکان اشتراک‌گذاری آن تعادل ایجاد می‌کنند. اگر با مفاهیمی مثل CC BY، CC BY-SA، CC BY-NC یا CC0 آشنا شوید، می‌توانید هم در استفاده از محتوای دیگران قانون‌مندتر رفتار کنید و هم آثار خود را با خیال راحت‌تر در اختیار مخاطبان قرار دهید.

چه به عنوان نویسنده، چه طراح، عکاس یا مدیر محتوا، دانستن تفاوت انواع مجوزهای Creative Commons کمک می‌کند از مشکلات حقوقی دور بمانید و در عین حال سهمی فعال در گسترش دانش باز داشته باشید. برای دیدن نمونه‌ای واقعی از اجرای این مجوزها در یک پروژه عظیم جهانی، مطالعه ((مقاله جامع ویکی پدیا)) و سایر بخش‌های ویکی پدیا بهترین نقطه شروع است.

سوالات متداول درباره آشنایی با مجوزهای Creative Commons

۱. مجوزهای Creative Commons دقیقا چه کاری انجام می‌دهند؟
این مجوزها روی حق نشر عادی سوار می‌شوند و مشخص می‌کنند دیگران تحت چه شرایطی می‌توانند از اثر شما استفاده کنند؛ مثلا آیا استفاده تجاری مجاز است، آیا می‌توانند اثر را ویرایش کنند یا باید آن را بدون تغییر منتشر کنند.

۲. آیا با انتخاب یک مجوز Creative Commons مالکیت اثر خودم را از دست می‌دهم؟
خیر، شما همچنان صاحب اثر هستید. مجوز Creative Commons فقط شیوه استفاده دیگران از اثر را تعیین می‌کند. استفاده‌کنندگان با رعایت شرایط مجوز می‌توانند از اثر شما استفاده کنند، اما مالکیت معنوی و انتساب همچنان برای شما باقی می‌ماند.

۳. اگر اثری را با مجوز Creative Commons منتشر کنم، بعدا می‌توانم آن را پس بگیرم؟
در عمل نه. مجوزهای Creative Commons غیرقابل فسخ هستند؛ یعنی کسانی که اثر را در زمانی که مجوز فعال بوده دریافت کرده‌اند، می‌توانند همچنان طبق همان مجوز از آن استفاده کنند، حتی اگر شما بعدا تصمیم بگیرید مجوز را تغییر دهید یا اثر را حذف کنید.

۴. چطور بفهمم یک تصویر یا متن در اینترنت مجوز Creative Commons دارد؟
باید صفحه منبع را به دقت بررسی کنید. معمولا زیر تصویر یا در بخش اطلاعات صفحه، نوع مجوز CC به همراه نمادها یا متن آن نوشته شده است. در پروژه‌هایی مثل ((ویکی پدیا)) نیز در پایین هر فایل رسانه‌ای، بخش جداگانه‌ای برای نوع مجوز وجود دارد.

۵. اگر از محتوای ویکی پدیا در سایت خودم استفاده کنم، چه کاری باید انجام دهم؟
باید نام «ویکی پدیا» را به عنوان منبع ذکر کنید، لینک صفحه اصلی محتوا را بدهید، نوع مجوز (معمولا CC BY-SA 4.0) را بنویسید و اگر تغییری در متن ایجاد کرده‌اید، به این موضوع اشاره کنید. همچنین اگر محتوای شما اثری مشتق محسوب می‌شود، باید آن را با همان مجوز منتشر کنید.

اگر در حال تولید محتوا برای وب، شبکه‌های اجتماعی یا حتی یک پروژه دانشگاهی هستید، احتمال زیاد با نام «مجوزهای Creative Commons» برخورد کرده‌اید. اما این که دقیقا این مجوزها چه هستند، چه حقوقی به شما می‌دهند و در مقابل چه تعهداتی ایجاد می‌کنند، چیزی است که خیلی‌ها تا زمانی که با یک مشکل کپی‌رایت روبه‌رو نشوند به آن فکر نمی‌کنند.

سازمان «کریتیو کامنز» (Creative Commons) راهی قانونی و استاندارد برای اشتراک‌گذاری آثار خلاقانه فراهم کرده که بین سخت‌گیری شدید کپی‌رایت سنتی و رها کردن کامل اثر در حوزه عمومی تعادل ایجاد می‌کند.

در این مقاله به زبان ساده با مجوزهای Creative Commons، انواع آنها، نحوه استفاده در پروژه‌هایی مثل «ویکی پدیا» (Wikipedia) و نکات مهم انتخاب بهترین مجوز برای آثار خودتان آشنا می‌شوید. در طول متن چند بار هم به ((مقاله جامع ویکی پدیا)) ارجاع می‌دهیم تا بتوانید ارتباط این مجوزها با یک دانش‌نامه باز را بهتر درک کنید.

نقش مجوزهای Creative Commons در مدیریت حق نشر

مجوزهای Creative Commons در واقع قالب‌های آماده حقوقی هستند که روی حق نشر معمولی (Copyright) سوار می‌شوند، نه این که آن را حذف کنند. به زبان ساده، شما همچنان صاحب اثر خود هستید، اما از قبل مشخص می‌کنید دیگران تحت چه شرایطی می‌توانند از اثرتان استفاده کنند.

این مجوزها به خالق اثر اجازه می‌دهند بدون نوشتن قراردادهای طولانی حقوقی، تعیین کند آیا استفاده تجاری مجاز است یا نه، آیا ویرایش و بازآفرینی اثر آزاد است یا باید بدون تغییر منتشر شود، و این که آیا آثار مشتق باید با همان مجوز اولیه منتشر شوند یا خیر. نتیجه این است که هم سازنده اثر خیال راحت‌تری دارد و هم استفاده‌کننده می‌داند در چه چارچوبی می‌تواند از محتوا استفاده کند.

نکته مهم دیگر در مجوزهای Creative Commons تاکید روی «ارجاع» یا Attribution است. در اغلب نسخه‌های جدید، شرط اصلی استفاده این است که نام پدیدآور، منبع و نوع مجوز به شکل مناسب ذکر شود. این یعنی شما می‌توانید کار خود را به شکل باز منتشر کنید و در عین حال اعتبار آن همچنان به نام شما ثبت شود.

در نهایت، مجوزهای Creative Commons به گسترش فرهنگ «دانش باز» کمک می‌کنند. پروژه‌هایی مانند ((ویکی پدیا))، وبلاگ‌های آموزشی، کتاب‌های درسی باز و بسیاری از پلتفرم‌های اشتراک عکس و ویدئو از این مجوزها برای ایجاد یک شبکه عظیم از دانش و محتوای باز استفاده می‌کنند.

انواع اصلی مجوزهای Creative Commons

مجوزهای Creative Commons بر پایه چهار شرط اصلی ساخته شده‌اند: انتساب (BY)، اشتراک‌گذاری مشابه (SA)، غیرتجاری (NC) و بدون اثر اشتقاقی (ND). ترکیب این چهار شرط، شش مجوز پرکاربرد ایجاد می‌کند که در سایت رسمی کریتیو کامنز نیز معرفی شده‌اند.

به طور خلاصه، این شش مجوز اصلی مجوزهای Creative Commons عبارت‌اند از:

  • CC BY (Attribution)
    بازترین نوع مجوز؛ تنها شرط استفاده، ذکر نام پدیدآور و منبع است. استفاده تجاری و ویرایش اثر آزاد است.
  • CC BY-SA (Attribution-ShareAlike)
    مشابه CC BY است، با این تفاوت که اگر اثری جدید بر اساس اثر اصلی بسازید، باید آن را با همین مجوز منتشر کنید. این مجوز دقیقا همان چیزی است که ((مقاله جامع ویکی پدیا)) برای متن‌های خود استفاده می‌کند.ویکی‌پدیا+1
  • CC BY-ND (Attribution-NoDerivatives)
    استفاده تجاری و غیرتجاری مجاز است، اما اجازه ویرایش و ایجاد اثر مشتق داده نمی‌شود؛ اثر باید بدون تغییر بازنشر شود.
  • CC BY-NC (Attribution-NonCommercial)
    ویرایش و بازآفرینی اثر آزاد است، اما تنها برای استفاده غیرتجاری. استفاده تجاری نیاز به اجازه جداگانه دارد.
  • CC BY-NC-SA (Attribution-NonCommercial-ShareAlike)
    استفاده غیرتجاری، همراه با امکان ویرایش و الزام به انتشار آثار مشتق با همان مجوز.
  • CC BY-NC-ND (Attribution-NonCommercial-NoDerivatives)
    محدودترین مجوز؛ فقط بازنشر بدون تغییر و آن هم فقط برای مصارف غیرتجاری مجاز است.

در کنار این مجوزها، ابزار CC0 نیز وجود دارد که به خالق اثر اجازه می‌دهد تا حد امکان حقوق خود را واگذار کند و اثر را تا حد زیادی مشابه «حوزه عمومی» منتشر کند.

تفاوت مجوزهای Creative Commons با کپی رایت سنتی

در مدل سنتی کپی رایت، اصل بر «همه حقوق محفوظ است» است؛ یعنی اگر خلافش ذکر نشود، شما اجازه استفاده، کپی یا انتشار مجدد اثر را ندارید مگر این که به طور مشخص اجازه گرفته باشید. در مقابل، فلسفه مجوزهای Creative Commons بر پایه «برخی حقوق محفوظ است» بنا شده است.

در عمل تفاوت‌های مهمی به وجود می‌آید:

  • در کپی رایت سنتی، باید برای هر نوع استفاده از صاحب اثر اجازه بگیرید، مگر موارد استثنای قانونی.
  • در مجوزهای Creative Commons، صاحب اثر از قبل مجموعة مشخصی از مجوزها را برای انواع استفاده تعریف کرده و شما با رعایت شرایط می‌توانید از اثر استفاده کنید.
  • در CC تاکید زیادی روی شفافیت حقوق و تعهدات دو طرف وجود دارد؛ نمادهای ساده BY، SA، NC و ND باعث می‌شود حتی کاربران غیرمتخصص هم مفهوم مجوز را بفهمند.

از طرف دیگر، مجوزهای Creative Commons غیرانحصاری و غیرقابل فسخ هستند؛ یعنی اگر شما اثری را تحت یک مجوز CC منتشر کنید، نسخه‌هایی که با آن مجوز منتشر شده‌اند حتی اگر بعدا نظر خود را عوض کنید، همچنان طبق همان مجوز قابل استفاده خواهند بود.

تصویری که دو سناریو را مقایسه می‌کند: در سمت چپ «اثر با کپی رایت بسته» با قفل و علامت ممنوع، و در سمت راست «اثر با مجوز Creative Commons» با آیکون‌های CC و شبکه‌ای از کاربران که در حال استفاده، ویرایش و اشتراک‌گذاری اثر هستند.
تصویری که دو سناریو را مقایسه می‌کند: در سمت چپ «اثر با کپی رایت بسته» با قفل و علامت ممنوع، و در سمت راست «اثر با مجوز Creative Commons» با آیکون‌های CC و شبکه‌ای از کاربران که در حال استفاده، ویرایش و اشتراک‌گذاری اثر هستند.

مجوزهای Creative Commons در ویکی پدیا

«ویکی پدیا» (Wikipedia) یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های استفاده از مجوزهای Creative Commons در مقیاس جهانی است. متن مقالات ویکی پدیا تحت مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر می‌شود؛ یعنی هر کسی می‌تواند محتوای آن را کپی، ویرایش، ترجمه و حتی در پروژه‌های دیگر استفاده کند، به شرط این که نام منبع و نوع مجوز را ذکر کند و اثر مشتق را هم با همان مجوز منتشر کند.

این رویکرد باعث شده ویکی پدیا به یک منبع عظیم دانش باز تبدیل شود. بسیاری از وب‌سایت‌های آموزشی، کتاب‌های درسی آزاد و حتی پروژه‌های نرم‌افزاری مستندات خود را با تکیه بر محتوای ویکی پدیا آماده می‌کنند و در عین حال با رعایت مجوز CC BY-SA، هم به حقوق نویسندگان احترام می‌گذارند و هم به گسترش این چرخه دانش کمک می‌کنند. برای درک بهتر این ساختار، مطالعه ((مقاله جامع ویکی پدیا)) می‌تواند دید جامع‌تری درباره فلسفه و مدل انتشار این دانش‌نامه به شما بدهد.

نکته مهم این است که همه بخش‌های ویکی پدیا لزوما تحت یک مجوز نیستند؛ مثلا برخی تصاویر ممکن است مجوزهای دیگری مانند CC BY، CC BY-NC یا حتی حق نشر عادی داشته باشند. بنابراین هنگام استفاده از محتوای ویکی پدیا، همیشه باید بخش اطلاعات مجوز هر صفحه یا فایل را به دقت بررسی کنید.

نکات مهم برای انتخاب و استفاده از مجوزهای Creative Commons

اگر خودتان یک تولیدکننده محتوا هستید، انتخاب درست بین مجوزهای Creative Commons به این بستگی دارد که دوست دارید اثرتان چگونه استفاده شود. قبل از هر چیز باید تصمیم بگیرید آیا با استفاده تجاری دیگران مشکلی دارید یا نه، و این که آیا می‌خواهید به دیگران اجازه ویرایش و بازآفرینی بدهید یا ترجیح می‌دهید اثرتان بدون تغییر منتشر شود.

یک راه ساده این است که از خودتان چند سوال کلیدی بپرسید و سپس بر اساس پاسخ‌ها مجوز مناسب را انتخاب کنید. این همان چیزی است که خود وب‌سایت Creative Commons در ابزار انتخاب مجوز به شما پیشنهاد می‌کند.

برخی نکات کاربردی هنگام کار با مجوزهای Creative Commons:

  • اگر هدف شما حداکثر انتشار و دیده شدن است، معمولا CC BY یا CC BY-SA بهترین انتخاب هستند.
  • اگر با استفاده تجاری راحت نیستید، می‌توانید از ترکیب NC در کنار BY یا SA استفاده کنید.
  • اگر نمی‌خواهید هیچ تغییری روی اثرتان انجام شود، مجوزهایی که شامل ND هستند را در نظر بگیرید، اما توجه کنید که این مجوزها محتوای شما را کمتر قابل استفاده در پروژه‌های مشارکتی می‌کنند.
  • همیشه یک الگوی استاندارد برای ارجاع به اثر خود ارائه دهید؛ مثلا در انتهای مقاله بنویسید: «این اثر تحت مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر شده است» و لینک مجوز را نیز اضافه کنید.

اگر از محتوای دیگران (مثلا متن‌ها یا تصاویر ویکی پدیا) استفاده می‌کنید، حتما باید نوع مجوز را به دقت بخوانید، متن مناسب برای انتساب بنویسید و در صورت وجود شرط اشتراک‌گذاری مشابه، پروژه خود را با همان مجوز منتشر کنید. آشنایی با راهنمای کامل ویکی پدیا در ((راهنمای کامل ویکی پدیا)) می‌تواند الگوی خوبی برای نوشتن انتساب‌های درست در پروژه‌های فارسی باشد.

در آینده، می‌توان برای توضیح جزئیات بیشتر از جمله نحوه نوشتن انتساب استاندارد، یک مقاله جدا با عنوان راهنمای استفاده عملی از مجوزهای Creative Commons تهیه کرد تا نمونه‌های دقیق متن انتساب و سناریوهای مختلف را پوشش دهد.

سخن آخر

مجوزهای Creative Commons ابزاری هستند که بین محافظت از اثر و امکان اشتراک‌گذاری آن تعادل ایجاد می‌کنند. اگر با مفاهیمی مثل CC BY، CC BY-SA، CC BY-NC یا CC0 آشنا شوید، می‌توانید هم در استفاده از محتوای دیگران قانون‌مندتر رفتار کنید و هم آثار خود را با خیال راحت‌تر در اختیار مخاطبان قرار دهید.

چه به عنوان نویسنده، چه طراح، عکاس یا مدیر محتوا، دانستن تفاوت انواع مجوزهای Creative Commons کمک می‌کند از مشکلات حقوقی دور بمانید و در عین حال سهمی فعال در گسترش دانش باز داشته باشید. برای دیدن نمونه‌ای واقعی از اجرای این مجوزها در یک پروژه عظیم جهانی، مطالعه ((مقاله جامع ویکی پدیا)) و سایر بخش‌های ویکی پدیا بهترین نقطه شروع است.

سوالات متداول درباره آشنایی با مجوزهای Creative Commons

۱. مجوزهای Creative Commons دقیقا چه کاری انجام می‌دهند؟
این مجوزها روی حق نشر عادی سوار می‌شوند و مشخص می‌کنند دیگران تحت چه شرایطی می‌توانند از اثر شما استفاده کنند؛ مثلا آیا استفاده تجاری مجاز است، آیا می‌توانند اثر را ویرایش کنند یا باید آن را بدون تغییر منتشر کنند.

۲. آیا با انتخاب یک مجوز Creative Commons مالکیت اثر خودم را از دست می‌دهم؟
خیر، شما همچنان صاحب اثر هستید. مجوز Creative Commons فقط شیوه استفاده دیگران از اثر را تعیین می‌کند. استفاده‌کنندگان با رعایت شرایط مجوز می‌توانند از اثر شما استفاده کنند، اما مالکیت معنوی و انتساب همچنان برای شما باقی می‌ماند.

۳. اگر اثری را با مجوز Creative Commons منتشر کنم، بعدا می‌توانم آن را پس بگیرم؟
در عمل نه. مجوزهای Creative Commons غیرقابل فسخ هستند؛ یعنی کسانی که اثر را در زمانی که مجوز فعال بوده دریافت کرده‌اند، می‌توانند همچنان طبق همان مجوز از آن استفاده کنند، حتی اگر شما بعدا تصمیم بگیرید مجوز را تغییر دهید یا اثر را حذف کنید.

۴. چطور بفهمم یک تصویر یا متن در اینترنت مجوز Creative Commons دارد؟
باید صفحه منبع را به دقت بررسی کنید. معمولا زیر تصویر یا در بخش اطلاعات صفحه، نوع مجوز CC به همراه نمادها یا متن آن نوشته شده است. در پروژه‌هایی مثل ((ویکی پدیا)) نیز در پایین هر فایل رسانه‌ای، بخش جداگانه‌ای برای نوع مجوز وجود دارد.

۵. اگر از محتوای ویکی پدیا در سایت خودم استفاده کنم، چه کاری باید انجام دهم؟
باید نام «ویکی پدیا» را به عنوان منبع ذکر کنید، لینک صفحه اصلی محتوا را بدهید، نوع مجوز (معمولا CC BY-SA 4.0) را بنویسید و اگر تغییری در متن ایجاد کرده‌اید، به این موضوع اشاره کنید. همچنین اگر محتوای شما اثری مشتق محسوب می‌شود، باید آن را با همان مجوز منتشر کنید.

  • با احترام
  • آژانس مدلین
  • اگه کارمون داشتید با شماره 09126778304 مهندس پارسا تماس بگیرید.