امروز «ویکیپدیای فارسی» (Persian Wikipedia) با بیش از یک میلیون مقاله به یکی از مهمترین منابع اطلاعات برای فارسیزبانها تبدیل شده است.ویکیپدیا اما این دانشنامه آزاد را یک تیم رسمی کوچک تولید نکرده؛ هزاران داوطلب عادی آن را نوشته و ویرایش کردهاند. اگر میخواهید شما هم جزو این جمع باشید، نقطه شروع، آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی است.
با یادگیری اصول درست ویرایش، میتوانید هم اشتباهات موجود در مقالهها را اصلاح کنید و هم محتوای جدید اضافه کنید، بدون این که نگران نقض قوانین یا حذف شدن ویرایشها باشید. در این متن به زبان ساده مسیر آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی را قدمبهقدم مرور میکنیم و در طول راه چند بار به ((مقاله جامع ویکی پدیا)) ارجاع میدهیم تا تصویر کاملتری از این دانشنامه باز داشته باشید.
نقش آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی در گسترش دانش باز
وقتی از آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی حرف میزنیم در واقع درباره یادگیری مشارکت در یکی از بزرگترین پروژههای دانش باز دنیا صحبت میکنیم. هر ویرایش کوچک شما میتواند کیفیت یک مقاله پرخواننده را بهتر کند یا موضوعی را که قبلا پوشش داده نشده بود وارد دانش جمعی کند.
ویکیپدیای فارسی از سال ۲۰۰۳ فعال است و هر کسی از هر نقطه دنیا میتواند با زدن دکمه «ویرایش» در ساخت آن مشارکت کند؛ مهمترین شرط، رعایت سیاستها و رهنمودهای این پروژه است. اینجاست که آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی اهمیت پیدا میکند؛ چون آشنایی با اصول، باعث میشود از همان ابتدا درست پیش بروید، کمتر دچار تعارض با دیگر ویرایشگران شوید و ویرایشهای شما ماندگار بماند.
از طرف دیگر، یادگیری ویرایش این دانشنامه برای تولیدکنندگان محتوا، روزنامهنگارها، پژوهشگران و حتی دانشجوها یک مهارت حرفهای به حساب میآید. آشنایی با استانداردهای ویکی پدیا در استفاده از منابع معتبر، خلاصهنویسی و بیطرفی میتواند روی کیفیت محتوایی که در جاهای دیگر هم تولید میکنید تاثیر مثبت بگذارد. مطالعه ((راهنمای کامل ویکی پدیا)) در کنار این متن تصویر کاملتری از این استانداردها به شما میدهد.
پیشنیازها و اولین قدمها در آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی
اولین قدم در آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی این است که با فضای کلی سایت و مفهوم «همکاری داوطلبانه» آشنا شوید. صفحه «راهنما:همکاری» در ویکیپدیای فارسی توضیح میدهد که چگونه میتوانید ویرایش را شروع کنید، از فیلمها و پاورپوینتهای آموزشی استفاده کنید و قدمبهقدم جلو بروید.
ایجاد حسابکاربری در ویکیپدیای فارسی
ویرایش در ویکیپدیا بدون عضویت هم ممکن است، اما داشتن حسابکاربری مزیتهای زیادی دارد؛ از جمله داشتن صفحهتمرین، تاریخچه ویرایشها، امکان ارسال پیام و ساخت صفحههای جدید.
برای شروع کافی است:
- از بالای صفحه روی «ایجاد حساب» کلیک کنید
- نام کاربری، رمز عبور و ایمیل (اختیاری) را وارد کنید
- بعد از تایید، وارد حساب شوید و از منوی بالا به «صفحهٔ تمرین» بروید تا بدون ترس از خراب کردن، ویرایش را تمرین کنید
آشنایی با چند مفهوم کلیدی قبل از ویرایش
پیش از این که وارد مرحله عملی آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی شوید، بهتر است چند اصطلاح پایه را بشناسید:
- خلاصهویرایش: توضیح کوتاه درباره کاری که انجام دادهاید؛ این متن در تاریخچه مقاله ثبت میشود.
- ویکیسازی: تبدیل واژهها به پیوند داخلی به مقالههای مرتبط در ویکیپدیا.
- واگردانی خرابکاری: برگرداندن ویرایشهای مخرب یا اشتباه به نسخه سالم قبلی.
شناخت همین چند مفهوم ساده باعث میشود از همان ابتدا شبیه یک مشارکتکننده حرفهای رفتار کنید.
آشنایی با رابط ویرایشی: ویرایش دیداری و ویرایش مبدأ
وقتی وارد بخش ویرایش یک مقاله میشوید معمولا دو گزینه میبینید: «ویرایش» و «ویرایش مبدأ». این دو گزینه در اصل دو ابزار متفاوت برای کار با متن هستند. «ویرایش» معمولا به ویرایشگر دیداری یا «ویژوال ادیتور» (VisualEditor) متصل است و «ویرایش مبدأ» همان ویرایش متن با استفاده از کد ویکی یا «سورس ادیتور» (Source Editor) است.
ویرایشگر دیداری شبیه یک واژهپرداز معمولی کار میکند؛ ابزارهای بولد، تیتر، فهرست و افزودن منبع را به صورت گرافیکی میبینید و نیاز نیست نحو کد ویکی را بلد باشید. این محیط برای مراحل ابتدایی آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی بسیار مناسب است، چون تمرکز شما را روی محتوا و منابع نگه میدارد نه روی جزئیات فنی.
در مقابل، ویرایش مبدأ به شما اجازه میدهد ساختار مقاله را دقیقتر کنترل کنید؛ از الگوها، جدولها و قالبهای پیچیده استفاده کنید و مشکلات فنی را برطرف کنید. خیلی از ویرایشگران حرفهای ترکیبی از هر دو روش را به کار میبرند؛ مثلا متن را با ویرایشگر دیداری مینویسند و برای تنظیمات دقیقتر سراغ ویرایش مبدأ میروند.
اصول محتوای قابل قبول در ویکیپدیای فارسی
حتی بهترین مهارتهای فنی هم بدون آشنایی با «سیاستهای محتوایی» به نتیجه خوبی نمیرسند. در تمام نسخههای ویکیپدیا از جمله ویکیپدیای فارسی، سه اصل محتوایی هستهای وجود دارد که باید در آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی جدی گرفته شوند:
- نقطهنظر بیطرف یا «Neutral Point of View»
مقالهها نباید تبلیغاتی، جانبدارانه یا احساسی نوشته شوند. باید دیدگاههای معتبر مختلف به نسبت اهمیتشان منعکس شود. - قابلیت بررسی یا «Verifiability»
هر ادعای بحثبرانگیز یا مهم باید به یک منبع معتبر و منتشرشده ارجاع داده شود؛ مقاله جایی برای تجربه شخصی یا شنیدهها نیست. - بدون تحقیق دست اول یا «No Original Research»
ویکیپدیا محل انتشار نظریه تازه یا تحلیل شخصی شما نیست؛ فقط چیزهایی که در منابع معتبر منتشر شدهاند میتوانند در مقالهها خلاصه شوند.
رعایت این سه اصل در کنار سیاست حقنشر و استفاده از منابع معتبر باعث میشود مقالههای ویکیپدیای فارسی قابل اعتمادتر باشند و ویرایشهای شما کمتر زیر سوال برود یا حذف شود.
مراحل عملی آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی
در این بخش، آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی را به چند گام عملی تقسیم میکنیم تا بتوانید خیلی سریع اولین ویرایش جدی خود را انجام دهید.
- انتخاب مقاله مناسب
برای شروع بهتر است سراغ موضوعی بروید که در آن تخصص یا آشنایی نسبی دارید؛ میتوانید یک مقاله موجود را برای اصلاح نگارشی و تکمیل منابع انتخاب کنید. - تمرین در صفحهتمرین (Sandbox)
قبل از ویرایش مقاله اصلی، متن پیشنهادی را در صفحهتمرین خود کپی کنید، ساختار تیترها، پیوندها و منابع را تنظیم کنید و نتیجه را ببینید. - ویرایش با ویرایشگر دیداری
روی دکمه «ویرایش» بزنید، متن آماده خود را اضافه یا اصلاح کنید، از ابزار «پیوند» برای ایجاد لینک داخلی به مقالههای دیگر و از بخش «منابع» برای افزودن یادکردها استفاده کنید. - نوشتن خلاصهویرایش دقیق
پیش از ذخیره، در کادر «خلاصهویرایش» بنویسید چه کردهاید؛ مثلا «افزودن منبع»، «اصلاح نگارشی»، «بهروزرسانی آمار». این کار به دیگران کمک میکند نیت شما را بهتر درک کنند. - بررسی تفاوتها و ذخیره
گزینه «نمایش تفاوت» را بزنید تا تغییرات خود را با نسخه قبلی مقایسه کنید. اگر همه چیز درست بود، روی ذخیره کلیک کنید تا ویرایش شما در تاریخچه ثبت شود.
برای ساخت صفحههای کاملا جدید هم صفحه «راهنما:ساخت صفحه جدید» در ویکیپدیای فارسی جزئیات فنی را توضیح داده است که میتوانید بعد از تسلط بر ویرایشهای ساده به سراغ آن بروید.
اشتباهات رایج تازهکارها در ویکیپدیای فارسی
در مسیر آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی بسیاری از کاربران تازهکار چند اشتباه مشترک دارند که آگاهی از آنها میتواند زمان و انرژی شما را حفظ کند.
رایجترین خطا، استفاده از منابع ضعیف یا غیرقابل بررسی مثل وبلاگهای شخصی، شبکههای اجتماعی و سایتهای بدون اعتبار تحریریه است. اشتباه مهم دیگر، نوشتن متن به شکل تبلیغاتی برای معرفی یک شخص، شرکت یا محصول است؛ چیزی که برخلاف سیاستهای محتوایی ویکیپدیاست و معمولا به حذف مقاله یا ویرایش منجر میشود.
چند اشتباه دیگر که بهتر است از آنها دوری کنید:
- افزودن «تحقیق دست اول» یا تحلیل شخصی به جای خلاصهکردن منابع معتبر
- کپیکردن مستقیم متن از سایتهای دیگر بدون توجه به حقنشر
- انجام ویرایشهای زیاد بدون خلاصهویرایش یا بدون استفاده از صفحهتمرین
- ورود به بحثهای طولانی بدون آشنایی با رهنمودهای رفتاری ویکیپدیا
برای دیدن نمونههای خوب و بد ویرایش و آشنایی بیشتر با فرهنگ همکاری، مطالعه دقیق ((مقاله جامع ویکی پدیا)) و دنبال کردن پیوندهای راهنما در آن نقطه شروع بسیار مناسبی است.
سخن آخر
اگر بخواهیم جمعبندی کنیم، آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی یعنی یاد گرفتن ترکیبی از مهارتهای فنی، رعایت اصول محتوای معتبر و آشنایی با فرهنگ همکاری داوطلبانه. با یک حسابکاربری ساده، کمی تمرین در صفحهتمرین، استفاده از ویرایشگر دیداری و توجه به خلاصهویرایش میتوانید خیلی زود اولین مشارکت جدی خود را در این دانشنامه ثبت کنید.
در ادامه مسیر، هرچه بیشتر با سیاستهای محتوا، رهنمودهای منبعدهی و قواعد جامعه آشنا شوید، ویرایشهای شما حرفهایتر و تاثیرگذارتر خواهد شد. اگر میخواهید نگاه عمیقتری به فلسفه کلی این پروژه، تاریخچه و ساختار آن داشته باشید، مطالعه ((مقاله جامع ویکی پدیا)) و سایر بخشهای ویکی پدیا بهترین مکمل برای آن چیزی است که در این راهنمای آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی خواندید.
سوالات متداول درباره آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی
۱. برای شروع آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی لازم است حتما حسابکاربری بسازم؟
بدون حسابکاربری هم میتوانید ویرایش کنید اما ساخت حساب به شما امکانات مهمی مثل صفحهتمرین، تاریخچه شخصی و امکان ساخت صفحه جدید میدهد. برای کسی که جدی میخواهد وارد آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی شود، داشتن حساب تقریبا ضروری است.
۲. از کجا بفهمم منبعی برای ویکیپدیای فارسی معتبر است یا نه؟
به طور کلی منابعی که پشتوانه تحریریه، نویسنده مشخص و فرآیند انتشار رسمی دارند (مثل کتابها، مقالات علمی، خبرگزاریهای معتبر و وبسایتهای تخصصی شناختهشده) قابل اعتمادترند. رهنمود «منابع معتبر» در ویکیپدیا توضیح میدهد چه نوع منابعی برای استناد مناسب هستند.
۳. اگر اشتباهی در ویکیپدیای فارسی دیدم، بهتر است آن را درست کنم یا اول وارد بحث شوم؟
اگر اشتباه واضح است (مثل غلط املایی یا عدد نادرست با منبع روشن) معمولا مستقیم اصلاح آن مشکلی ندارد. برای موارد بحثبرانگیزتر بهتر است ابتدا در صفحه «بحث» همان مقاله دلیل تغییر را توضیح دهید تا دیگران هم در جریان باشند.
۴. چه زمانی باید از ویرایشگر دیداری استفاده کنم و چه زمانی از ویرایش مبدأ؟
در مراحل ابتدایی آموزش ویرایش ویکیپدیای فارسی ویرایشگر دیداری بهترین گزینه است چون کار با آن شبیه یک واژهپرداز معمولی است. وقتی با ساختار کد ویکی آشنا شدید و خواستید جدول، الگو یا قالبهای پیچیدهتر بسازید، میتوانید از ویرایش مبدأ بیشتر استفاده کنید.
۵. اگر ویرایش من در ویکیپدیای فارسی حذف شد چه کار کنم؟
اول از همه دلیل حذف را در «خلاصهویرایش» یا صفحه «بحث» بررسی کنید. معمولا مشکل به منبع، لحن، حقنشر یا ساختار مقاله برمیگردد. با مطالعه رهنمودهای مربوط و پرسش محترمانه از ویرایشگری که تغییر را انجام داده، میتوانید یاد بگیرید دفعه بعد چگونه ویرایش بهتری انجام دهید.
با احترام
آژانس مدلین
اگه در زمینه سوشال مدیا هر کمکی خواستی ما اینجاییم فقط کافیه تماس بگیری
09126778304 مهندس فرشید پارسا
