اگر کمی با ویرایش «ویکیپدیا» (Wikipedia) درگیر شده باشید، حتما جعبههای اطلاعات کنار مقالهها، پیامهای هشدار بالای صفحه یا جعبههای ناوبری پایین مقالهها را دیدهاید. تقریبا همه این موارد با «الگوها» ساخته شدهاند. بدون الگوها، هر بار باید همان متن و همان چیدمان را دستی بنویسید و نگه داشتن ظاهر یکسان صفحهها تقریبا غیرممکن میشود.
در این راهنما، هدف از آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا این است که بدانید الگو چیست، چطور ساخته و ویرایش میشود و چگونه میتوانید به شکل امن و استاندارد از آنها در مقالههای فارسی استفاده کنید. در طول متن، هر جا نیاز باشد به ((مقاله جامع ویکی پدیا)) ارجاع میدهیم تا تصویر شما از ساختار کلی این دانشنامه باز کاملتر شود.
الگو در ویکیپدیا چیست و چه نقشی دارد؟
الگوها در «ویکیپدیا» (Wikipedia) صفحاتی در «فضای نام الگو» هستند؛ یعنی عنوان آنها با «الگو:» شروع میشود، مانند «الگو:زندگینامهٔ خودنوشت». هر جا در متن صفحه بنویسید {{نام_الگو}}، سیستم «مدیاویکی» (MediaWiki) محتوای آن الگو را در همان نقطه نمایش میدهد.
به این سازوکار در دنیای ویکی «ترنسکلوجن» (Transclusion) میگویند؛ یعنی یک بار محتوا را در یک صفحه مینویسید و بعد همان محتوا در دهها یا صدها صفحه دیگر نمایش داده میشود. هر تغییری که روی الگو انجام دهید، به شکل خودکار روی همه صفحههایی که از آن استفاده کردهاند اعمال میشود و این دقیقا همان چیزی است که نگهداری و استانداردسازی مقالهها را ساده میکند
کارکردهای مهم الگوها عبارت است از: ساخت اینفوباکسها، نمایش پیامهای هشدار و نگهداری، ایجاد جعبههای راهنما و ناوبری و حتی پیادهسازی منطق ساده (مثلا نمایش متن متفاوت بر اساس یک پارامتر). در نتیجه اگر ویرایشگر فعال هستید، دیر یا زود به آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا نیاز پیدا میکنید.
آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا؛ مفاهیم پایه
برای شروع، باید فرق بین «خودِ صفحه الگو» و «استفاده از الگو در مقاله» را بشناسید. صفحه الگو همان صفحهای است که با «الگو:» آغاز میشود و کد اصلی در آن قرار دارد. استفاده از الگو یعنی نوشتن {{نام_الگو}} (و در صورت نیاز همراه با پارامترها) داخل متن مقالهای مثل یک مدخل عادی.
در ویکیمتن (Wikitext)، نشانه {{ و }} نشانه اصلی فراخوانی الگو است. اگر در صفحهای بنویسید {{الگو:نام_الگو}} یا کوتاهشده آن {{نام_الگو}}، سیستم همان الگو را در صفحه «ترنسکلود» میکند.
تفاوت ترنسکلوجن و سابستیت (subst)
گاهی به جای نمایش همیشگی محتوای بهروز الگو، میخواهید یک نسخه ثابت از آن در صفحه کپی شود. در این حالت از پیشوند subst: استفاده میشود؛ مثلا:
{{subst:نام_الگو}}
در این روش، در لحظه ذخیره صفحه، متن الگو در مقاله کپی میشود و بعد از آن، تغییرات آینده الگو روی آن صفحه تاثیر نمیگذارد. این روش در موارد خاص (مثل پیام خوشآمدگویی در صفحه بحث کاربر) مفید است، اما برای بیشتر الگوهای محتوایی، ترنسکلوجن عادی پیشنهاد میشود.
اگر آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را تازه شروع کردهاید، بهتر است ابتدا فقط با ترنسکلوجن ساده ({{نام_الگو}}) کار کنید و سراغ subst: نروید مگر دقیقا بدانید چرا از آن استفاده میکنید.
ایجاد و ویرایش الگوهای جدید در ویکیپدیا
ساختن یک الگوی ساده شبیه ساختن یک صفحه عادی است، با این تفاوت که عنوان آن با «الگو:» شروع میشود. مثلا میتوانید صفحهای با نام «الگو:پیام خوشآمد» بسازید و در آن متن و قالب مورد نظر خود را بنویسید. بعد از ذخیره صفحه، با نوشتن {{پیام خوشآمد}} در هر صفحه دیگر، همان متن ظاهر میشود.
در انتهای بسیاری از الگوها، از تگ <noinclude> استفاده میشود تا توضیحات و مستندات الگو فقط در صفحه خود الگو نمایش داده شود و در مقالهها ظاهر نشود. نمونه رایج آن در ویکیپدیای فارسی چیزی شبیه این است:
<noinclude>{{توضیحات}}</noinclude>
این کار به شما اجازه میدهد در زیرصفحه «/توضیحات» برای الگو، راهنمای استفاده، لیست پارامترها و مثالها را بنویسید تا سایر ویرایشگران راحتتر با الگو کار کنند.
نکته مهم این است که هر تغییری روی یک الگوی پرکاربرد میتواند ظاهر صدها صفحه را تغییر دهد. پس قبل از ویرایش الگوهای مهم، حتما از پیشنمایش استفاده کنید، تغییر را در «گودال ماسهبازی» تست کنید و اگر الگو حساس است در صفحه بحث آن درباره تغییرات بزرگ توضیح بدهید.
کار با پارامترها در الگوها
تقریبا همه الگوهای کاربردی با «پارامترها» کار میکنند. در مدیاویکی برای نمایش پارامترها در متن الگو از سه آکولاد استفاده میشود، مثلا {{{1}}} یا {{{نام}}}. هنگام استفاده از الگو در مقاله، شما مقدار این پارامترها را بعد از جداکننده | وارد میکنید.
یک مثال ساده: فرض کنید الگوی «الگو:سلام» را این طور تعریف کردهاید:
سلام {{{1}}}، به ویکیپدیا خوش آمدید.
حالا اگر در صفحهای بنویسید:
{{سلام|علی}}
خروجی متن خواهد بود: «سلام علی، به ویکیپدیا خوش آمدید.»
پارامترهای نامدار برای الگوهای پیچیدهتر
در الگوهای پیچیده مثل «اینفوباکسها» (Infobox templates) معمولا از پارامترهای نامدار استفاده میشود. ساختار کلی آنها چیزی شبیه این است:
{{الگوی_نمونه
| نام =
| تصویر =
| توضیح =
| تاریخ_تاسیس =
}}
در این حالت، داخل خود الگو از {{{نام}}}, {{{تصویر}}}, {{{توضیح}}} و… استفاده میکنید. این روش باعث میشود ویرایشگران تازهکار هم بتوانند بدون فهم کامل کد، مقدار هر فیلد را با دیدن نام آن تشخیص دهند. برای الگوهای عمومی، این شفافیت هم از نظر سئو و هم از نظر تجربه ویرایش بسیار مهم است.
انواع رایج الگوها در ویکیپدیا
برای این که آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا برای شما ملموستر شود، بد نیست با چند دسته اصلی الگوها آشنا شوید:
الگوهای «اینفوباکس» مثل «الگو:جعبه اطلاعات شخص» یا «الگو:شهر» برای نمایش خلاصه اطلاعات در سمت راست مقاله استفاده میشوند. این الگوها در قالب دستهای از پارامترها، دادههای ساختاریافته را نمایش میدهند و ظاهر هزاران مقاله را یکدست میکنند.
دسته دوم، «الگوهای ناوبری» یا «ناوباکس» (Navbox) هستند که معمولا در پایین مقاله قرار میگیرند و مجموعهای از پیوندهای مرتبط (مثلا همه فیلمهای یک کارگردان یا همه استانهای یک کشور) را در یک جعبه نشان میدهند.
دسته سوم، الگوهای نگهداری و برچسبگذاری هستند، مثل الگوهای «در حال ویرایش»، «نیازمند منبع» یا «مقاله خرد». این الگوها هم برای خواننده و هم برای ویرایشگران پیامهای مهمی درباره وضعیت مقاله منتقل میکنند و معمولا در ابتدای صفحه نمایش داده میشوند.
نکات عملی برای ویرایش امن الگوها
از آنجا که یک الگو میتواند در تعداد زیادی صفحه استفاده شده باشد، کوچکترین اشتباه در کد ممکن است ظاهر یا معنای دهها مقاله را عوض کند. برای همین، در راهنماهای رسمی مدیاویکی تاکید شده است که قبل از ویرایش الگوهای مهم، ابتدا تغییرات را در زیرصفحه «/آزمایشی» یا یک صفحه آزمایشی جدا تست کنید، سپس بعد از جلب موافقت در صفحه بحث، آن را روی نسخه اصلی اعمال کنید.
اگر الگو را ویرایش کردید و به نظر رسید صفحهای که از آن استفاده میکند هنوز بهروز نشده، معمولا مسئله مربوط به کش مرورگر یا کش سرور است. در چنین مواقعی یک بار صفحه را ویرایش و بدون تغییر ذخیره کنید یا از کلیدهای ترکیبی مثل Ctrl+F5 برای تازهسازی کامل استفاده کنید.
در کنار این نکات فنی، همیشه پیش از ایجاد یا تغییر یک الگوی عمومی، نگاهی به استانداردها و نمونههای موفق در ((راهنمای کامل ویکی پدیا)) و الگوهای موجود در ویکیپدیای فارسی بیندازید. این کار باعث میشود ساختار و نامگذاری پارامترها با بقیه پروژه هماهنگ بماند.
آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا (نسخه فارسی)؛ چند سناریوی کاربردی
برای این که تصویر روشنتری از کاربرد عملی الگوها داشته باشید، چند سناریوی ساده را مرور میکنیم که در ویرایش روزمره با آنها روبهرو میشوید. این بخش در تکمیل آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا به خصوص برای کاربران تازهکار مفید است.
سناریو اول، افزودن یک اینفوباکس ساده به مقاله زندگینامهای است. کافی است در ابتدای مقاله، کد اینفوباکس مناسب (مثلا «الگو:جعبه اطلاعات زندگینامه» در ویکیپدیای فارسی) را قرار دهید و پارامترهایی مثل نام، تاریخ تولد، ملیت و… را پر کنید. نتیجه یک جعبه اطلاعات یکدست است که هم برای خواننده جذابتر است و هم برای موتورهای جستوجو ساختار واضحتری ایجاد میکند.
در سناریوی دوم، فرض کنید مقالهای منبع کافی ندارد. میتوانید الگوی «نیازمند منبع» را بالای بخش مربوط اضافه کنید تا هم به خواننده هشدار بدهید و هم به دیگر ویرایشگران علامت بدهید که این قسمت نیاز به تقویت دارد.
سناریوی سوم، استفاده از یک الگوی ناوبری برای وصل کردن چند مقاله مرتبط است؛ مثلا اگر روی موضوعی کار میکنید که مجموعهای از مقالات زیرمجموعه دارد، میتوانید یک ناوباکس بسازید و فهرست همه این صفحهها را در آن قرار دهید تا خواننده در پایان مقاله بتواند به سرعت بین آنها جابهجا شود.
سخن آخر
اگر آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را جدی بگیرید، متوجه میشوید که الگوها قلب تکرارپذیری و استانداردسازی در این دانشنامه باز هستند. الگوها کمک میکنند متنهای تکراری را فقط یک بار بنویسید، ظاهر مقالهها را هماهنگ نگه دارید و دادههای ساختاریافتهتری تولید کنید. از اینفوباکسها گرفته تا ناوباکسها و الگوهای نگهداری، همه و همه روی همین سازوکار ساده {{نام_الگو}} بنا شدهاند.
در عمل، تسلط بر آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا شما را از یک ویرایشگر معمولی به ویرایشگری تبدیل میکند که میتواند روی ظاهر و ساختار صدها مقاله تاثیر مثبت بگذارد. پیشنهاد میشود برای تکمیل این مسیر، حتما ((مقاله جامع ویکی پدیا)) و راهنماهای مرتبط با الگوها در ویکیپدیای فارسی را بخوانید و برای موضوعات جزئیتر، در آینده به سراغ آموزشهای تخصصیتر مانند راهنمای پیشرفته الگوهای ویکیپدیا یا اشتباهات رایج در استفاده از الگوها بروید.
سوالات متداول درباره آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا
۱. برای شروع آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا از کجا شروع کنم؟
بهترین نقطه شروع، خواندن راهنمای «آموزش سریع الگوها» در ویکیپدیای فارسی و سپس مشاهده کد چند الگوی ساده است. بعد از آن میتوانید در صفحه تمرین شخصی خود، چند الگوی کوچک را تست کنید تا با ساختار و رفتار آنها آشنا شوید.
۲. اگر در حین ویرایش الگو چیزی را خراب کنم چه اتفاقی میافتد؟
اگر الگو در تعداد کمی صفحه استفاده شده باشد، میتوانید به راحتی تغییر را از تاریخچه صفحه الگو برگردانید. اما در مورد الگوهای پرکاربرد، بهتر است قبل از اعمال هر تغییر، آن را در زیرصفحه آزمایشی یا گودال ماسهبازی تست کنید و در صورت نیاز از ویرایشگران باتجربهتر کمک بگیرید.
۳. از کجا بفهمم یک الگو چه پارامترهایی دارد؟
بیشتر الگوهای استاندارد یک بخش «توضیحات» یا زیرصفحه «/توضیحات» دارند که در آن لیست پارامترها، نوع آنها و نمونههایی از استفاده نوشته شده است. اگر چنین بخشی وجود نداشت، میتوانید مستقیما کد الگو را باز کنید و به دنبال {{{پارامتر}}}ها بگردید تا نام پارامترها را پیدا کنید.
۴. آیا میتوانم الگوهای ویکیپدیای انگلیسی را در ویکیپدیای فارسی هم استفاده کنم؟
خیر، الگوها بین نسخههای زبانی مختلف مشترک نیستند و هر ویکی الگوهای مخصوص خود را دارد. البته میتوانید از کد الگوی انگلیسی ایده بگیرید یا با وارد کردن (import) آن در پروژه دیگری، الگوی مشابهی بسازید، اما باید آن را با نیازها و سیاستهای ویکیپدیای فارسی هماهنگ کنید.
۵. تفاوت استفاده از الگو در مقاله با استفاده از آن در صفحه بحث چیست؟
از نظر فنی هیچ تفاوتی ندارد؛ در هر دو حالت همان کد {{نام_الگو}} را مینویسید. تفاوت در هدف است: در مقالهها معمولا از الگو برای نمایش اطلاعات ساختاریافته یا پیامهای مهم به خواننده استفاده میشود، در حالی که در صفحههای بحث، الگوها بیشتر برای پیامهای گفتگو، برچسبهای مدیریتی و هماهنگی بین ویرایشگران به کار میروند.
- در نهایت میتوان گفت آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا مهارتی است که هر ویرایشگر جدی باید آن را یاد بگیرد. با آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا میتوانید متنهای تکراری را یکبار در قالب الگو بنویسید و در دهها صفحه استفاده کنید، بدون این که نگران بهروزرسانی جداگانه آنها باشید. وقتی آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را جدی دنبال کنید، بهتدریج با مفاهیمی مثل پارامترهای نامدار، اینفوباکسها و ناوباکسها آشنا میشوید و میتوانید ساختار مقالهها را حرفهایتر ساماندهی کنید. در کنار آن، آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا به شما کمک میکند براساس استانداردهای واحد، ظاهر و پیامهای نگهداری را در کل دانشنامه هماهنگ نگه دارید.
- در عمل، هر چه بیشتر آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را تمرین کنید، تسلط شما روی جزئیات فنی و نگارشی بیشتر میشود و آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا به مرور برایتان طبیعی خواهد شد. اگر تیم محتوایی دارید، میتوانید با تکیه بر آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا برای همه اعضا الگوهای مشترک بسازید تا یکدستی مقالات حفظ شود. زمانی که آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را کنار مطالعه سیاستها و رهنمودهای کلی سایت قرار دهید، تصویر کاملتری از استانداردهای ویکینویسی به دست میآورید. به همین دلیل پیشنهاد میشود آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا را در کنار مطالعه مقاله جامع ویکی پدیا و تمرین در صفحه آزمایشی شخصی جدی بگیرید تا نتیجه این آموزش کار با الگوها در ویکیپدیا به ایجاد مقالههای منظمتر، خواناتر و قابل اتکاتر تبدیل شود.
با احترام،
آژانس مدلین
برای مشاوره و دریافت اطلاعات بیشتر با شماره زیر یا راه های ارتباطی موجود در سایت در تماس باشید :
شماره تماس : 09126778304 فرشید پرهیزکاری مدیر فروش آژانس مدلین
اینستاگرام Medellin.ir
اینستاگرام Soltanetik
آموزش کامل سئو با Rank Math برای وردپرس
